حل و فصل اختلافات قراردادی فوتبال در فیفا: نقش و عملکرد دیوان فوتبال (Football Tribunal)

حل و فصل اختلافات قراردادی فوتبال در فیفا: نقش و عملکرد دیوان فوتبال (Football Tribunal)

دکتر مهرداد محمدی عضو دیوان داوری ورزش (CAS)

صنعت جهانی فوتبال، با گردش مالی هنگفت و جابجایی بین‌المللی بازیکنان، مربیان و واسطه‌ها، بستری مستعد برای بروز اختلافات قراردادی است. فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) به عنوان نهاد حاکم بر فوتبال جهانی، مکانیزم‌های مشخصی برای رسیدگی به این اختلافات ایجاد نموده است. از سال ۲۰۲۱، این مکانیزم‌ها تحت ساختار واحدی موسوم به”دیوان فوتبال” (FIFA Football Tribunal) تجمیع گردیده‌اند. این نوشتار کوتاه  نگاهی بر ساختار، صلاحیت، روند رسیدگی و اهمیت دیوان فوتبال فیفا در حل و فصل اختلافات قراردادی در دنیای فوتبال می‌باشد. امروزه قراردادها شالوده روابط حرفه‌ای در فوتبال مدرن هستند و بازیکنان، مربیان، باشگاه‌ها و واسطه‌ها (ایجنت‌ها) را به یکدیگر مرتبط می‌نمایند. ماهیت بین‌المللی این روابط و پیچیدگی‌های مالی و ورزشی، اغلب منجر به بروز اختلافاتی در زمینه پرداخت دستمزد، فسخ قرارداد، حق آموزش، مکانیزم مشارکت و حق الزحمه واسطه‌ها می‌شود. لذا، به منظور حفظ ثبات، عدالت و یکپارچگی در نظام بین المللی فوتبال، فیفا یک سیستم قضایی داخلی تخصصی را توسعه داده است که اوج آن در تأسیس دیوان فوتبال نمود یافته است. زیربنای این سیستم حقوقی، مقررات نقل و انتقالات و وضعیت موسوم به RSTP است که ماهیتی فراملی داشته و به عنوان یک نظام حقوقی خودبسنده، رسیدگی های مستقل و تخصصی و اجرای کارآمد تصمیمات صادره را تضمین نموده است.

تکامل سیستم حل اختلاف فیفا

پیش از سال ۲۰۲۱، حل و فصل اختلافات در فیفا عمدتاً بین دو نهاد تقسیم شده بود: کمیته وضعیت بازیکنان ( Players’ Status Committee  یا  PSC)  و اتاق حل اختلاف (Dispute Resolution Chamber  یا DRC).

کمیته وضعیت بازیکنان عمدتا به اختلافات بین المللی میان مربیان و باشگاه ها رسیدگی می‌نمود، در حالی که اتاق حل اختلاف عمدتاً به اختلافات استخدامی بین بازیکنان و باشگاه‌ها و همچنین اختلافات مربوط به حق آموزش و مکانیزم مشارکت می‌پرداخت. با هدف افزایش کارایی، شفافیت و یکپارچگی رویه قضایی، فیفا در سال ۲۰۲۱ این نهادها را به همراه یک شعبه جدید برای رسیدگی تخصصی به اختلافات مربوط به ایجنت ها، در قالب “دیوان فوتبال” ادغام نمود.

ساختار و صلاحیت دیوان فوتبال

دیوان فوتبال فیفا بر اساس “مقررات آیین دادرسی حاکم بر دیوان فوتبال (Procedural Rules Governing the Football Tribunal) فعالیت نموده و از سه بخش رسیدگی کننده مجزا تشکیل شده است که عبارتند از:

1. شعبه حل اختلاف (Dispute Resolution Chamber – DRC)

اهم صلاحیت های DRC عبارتند از

• رسیدگی به اختلافات استخدامی با بعد بین‌المللی میان بازیکنان و باشگاه‌ها (مانند عدم پرداخت دستمزد، فسخ غیرموجه قرارداد).
• رسیدگی به اختلافات مربوط به صدور یا عدم صدور گواهی انتقال بین‌المللی(ITC)
• رسیدگی به اختلافات مربوط به “حق آموزش” (Training Compensation) و “مکانیزم مشارکت” (Solidarity Mechanism) بین باشگاه‌ها. این موارد مربوط به جبران هزینه باشگاه‌های پرورش دهنده بازیکن هنگام اولین قرارداد حرفه‌ای یا انتقال‌های بعدی بازیکن است.

2. شعبه وضعیت بازیکنان (Players’ Status Chamber – PSC)

اهم صلاحیت های PSC عبارتند از

• رسیدگی به اختلافات استخدامی با بعد بین‌المللی میان مربیان و باشگاه‌ها / فدراسیون ها.
• رسیدگی به سایر اختلافات بین باشگاه‌های عضو فدراسیون‌های مختلف.

3. شعبه واسطه‌ها (Agents Chamber)

صلاحیت اصلی AC عبارتست از

• رسیدگی به اختلافات بین‌المللی مربوط به فعالیت واسطه‌های فوتبال (ایجنت‌ها)، به ویژه پس از لازم‌الاجرا شدن مقررات واسطه‌های فوتبال فیفا (FIFA Football Agent Regulations – FFAR) در سال ۲۰۲۳. این موضوع شامل اختلافات بین واسطه‌ها و بازیکنان، مربیان یا باشگاه‌ها در مورد قراردادهای نمایندگی (representation contracts) و پرداخت دستمزد ایجنت می‌شود، مشروط بر اینکه دارای بعد بین‌المللی باشند.

روند رسیدگی در دیوان فوتبال

روند رسیدگی در هر سه شعبه دیوان فوتبال عمدتاً مشابه و به شرح زیر است:

1. ثبت دادخواست: طرف خواهان ( از جمله بازیکن، مربی، باشگاه یا واسطه) دادخواست خود را از طریق پورتال حقوقی فیفا (FIFA Legal Portal) ثبت و مدارک مربوطه را ضمیمه می‌نماید.
2. پاسخ خوانده: دبیرخانه دیوان فوتبال دادخواست را به طرف خوانده ابلاغ نموده و مهلتی (معمولاً ۲۰ روز) برای ارائه پاسخ و مدارک متقابل تعیین می‌کند.
3. تبادل لوایح: بسته به پیچیدگی پرونده، ممکن است دورهای دیگری برای تبادل لوایح تکمیلی وجود داشته باشد.
4. رسیدگی و تصمیم‌گیری: رسیدگی عمدتاً به صورت کتبی و بر اساس مدارک ارائه شده توسط طرفین انجام می‌شود. هرچند امکان برگزاری جلسه رسیدگی (حضوری یا ویدئو کنفرانس) در موارد خاص وجود دارد، اما معمول نیست. تصمیمات توسط اعضای منصوب برای هر اتاق (قضات منفرد یا هیئت‌های سه نفره) اتخاذ می‌شود.
5. قانون حاکم: شعب رسیدگی در اجرا و رسیدگی قضایی خود، اساسنامه و مقررات فیفا را اعمال خواهند نمود و در عین حال کلیه ترتیبات، قوانین و/یا قراردادهای جمعی کار مرتبط موجود در سطح ملی و همچنین ویژگی خاص ورزش را مد نظر قرار خواهند داد.
6. زبان رسیدگی: زبان‌های مورد استفاده در رسیدگی شعب عبارتند از انگلیسی، فرانسوی، یا اسپانیایی و طرفین می‌توانند یکی از این زبان‌ها را انتخاب کنند.

تجدیدنظرخواهی از تصمیمات دیوان فوتبال

تصمیمات نهایی صادره از هر سه اتاق دیوان فوتبال فیفا، ظرف مدت ۲۱ روز از تاریخ ابلاغ، قابل تجدیدنظرخواهی در دیوان داوری ورزش (Court of Arbitration for Sport – CAS)  مستقر در لوزان سوئیس هستند. CAS  به عنوان عالی‌ترین مرجع قضایی در دنیای ورزش، به پرونده رسیدگی مجدد (de novo) نموده  و رأی نهایی و لازم‌الاجرا صادر می‌نماید.

اجرای آرای دیوان فوتبال

همانطور که بیان شد، یکی از نقاط قوت سیستم قضایی فیفا، مکانیزم‌های اجرایی آن است. در صورت عدم اجرای داوطلبانه آرای مالی صادره از دیوان فوتبال ( و یا CAS پس از تجدیدنظرخواهی)، طرف ذینفع می‌تواند از کمیته انضباطی فیفا (FIFA Disciplinary Committee) درخواست اجرای رأی نهایی را نماید. کمیته انضباطی می‌تواند متخلف (معمولاً باشگاه) را با جرایم مالی و مهم‌تر از آن، با تحریم‌های ورزشی مانند محرومیت از پنجره‌های نقل و انتقالاتی و همچنین سقوط به دسته پائین تر مسابقات مواجه نماید تا اجرای رأی تضمین شود.

تحلیل نهایی

تأسیس دیوان فوتبال گامی مهم در جهت ایجاد یک سیستم قضایی ورزشی کارآمد، تخصصی و متمرکز در فیفا ارزیابی می شود. از یک سو، دیوان فوتبال با انتشار رویه قضایی مشخص و آرای تخصصی، به ایجاد ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در روابط قراردادی بین‌المللی کمک نموده است. (تصمیمات صادره در وبسایت دیوان به نشانی https://inside.fifa.com/legal/football-tribunal قابل دسترسی هستند). بعلاوه، تجمیع نهادهای رسیدگی فیفا ذیل چتر واحد دیوان فوتبال، و استفاده از پورتال دیجیتال، روند رسیدگی را تسریع نموده است. عدم اخذ هزینه رسیدگی در پرونده هایی که یکی از طرفین شخص حقیقی (بازیکن، مربی یا ایجنت هستند) نیز از نکات مثبت و حائز اهمیت در رابطه با دیوان فوتبال می باشد. و نهایتا نیز هر شعبه بر حوزه خاصی تمرکز دارد که منجر به صدور آرای دقیق‌تر و تخصصی مربوط به صلاحیت همان شعبه می‌گردد.

با این حال، چالش‌هایی نیز بر سر راه دیوان فوتبال وجود دارند. از آن جمله عبارتند از حجم رو به فزونی پرونده ها. به طوریکه تعداد زیادتر اختلافات می‌تواند منجر به طولانی تر شدن روند رسیدگی ها گردد. همچنین، هزینه احتمالی وکالت و پیچیدگی روند برای وکلا یا طرفین ناآشنا با رسیدگی های تخصصی فوتبالی ممکن است دسترسی بازیکنان یا باشگاه‌های کوچکتر به این سازوکار را محدود نماید.  افزون بر این ها، لزوم هماهنگی مقررات فیفا با قوانین و رسیدگی های دادگاه های اروپایی (به طور مثال در زمینه نقل و انتقال بازیکنان)، مقررات فیفا را در معرض تغییر و تحولات دایمی قرار داده است.

به هر ترتیب، دیوان فوتبال فیفا به عنوان یک نهاد قضایی داخلی و تخصصی، نقش محوری در حل و فصل اختلافات قراردادی در سطح بین‌المللی و ایجاد یک رویه قضائی منسجم ایفا می‌نماید. ساختار سه وجهی آن (DRC, PSC, Agents Chamber)  امکان رسیدگی تخصصی به انواع مختلف اختلافات، از مسائل استخدامی گرفته تا وضعیت بازیکنان و فعالیت واسطه‌ها، را فراهم می‌آورد. با وجود چالش‌ها، دیوان فوتبال با پشتوانه مقررات فیفا و امکان تجدیدنظرخواهی در CAS، به همراه مکانیزم‌های اجرایی قوی، یکی از ارکان اصلی حفظ نظم و عدالت در اکوسیستم پیچیده فوتبال جهانی محسوب می‌شود.