فیفا و الزامات حقوق بشری

فیفا و الزامات حقوق بشری

دکتر مهرداد محمدی

عضو دیوان داوری ورزش (CAS)

فدراسیون بین‌المللی فوتبال (فیفا) به عنوان بزرگ‌ترین نهاد اداره‌کننده فوتبال جهان، تأثیر گسترده‌ای بر زندگی میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا دارد. این تأثیر اجتماعی و اقتصادی، مسئولیت‌های حقوق بشری قابل توجهی برای فیفا ایجاد می‌کند. سند «سیاست حقوق بشری فیفا (FIFA’s Human Rights Policy)» که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، چارچوبی رسمی برای تعهد این نهاد نسبت به احترام و حمایت از حقوق بشر در تمامی فعالیت‌هایش فراهم می‌سازد. در این نوشتار توضیحات مختصری پیرامون تعهدات حقوق بشری فیفا با استناد به سند فوق ارائه گردیده است.

۱. مبانی حقوق بشری در اسناد بالادستی فیفا

تعهد فیفا به حقوق بشر در ماده ۳ اساسنامه آن تصریح شده است:

“فیفا متعهد است به تمامی حقوق بشر شناخته‌شده بین‌المللی احترام بگذارد و برای حمایت از آن‌ها تلاش کند.”

این تعهد بر پایه اصول راهنمای سازمان ملل متحد در خصوص تجارت و حقوق بشر (UNGPs) و اسناد کلیدی نظیر منشور بین‌المللی حقوق بشر و اعلامیه سازمان بین‌المللی کار (ILO) استوار است.

۲.حوزه‌های اصلی ریسک و مسئولیت

فیفا معتقد است که بیشترین خطرات نقض حقوق بشر از طریق روابطش با سایر نهادها و پیمانکاران ایجاد می‌شود. مهم‌ترین حوزه‌های مخاطرات عبارت‌اند از:

حقوق کارگران: ساخت ورزشگاه‌ها و زیرساخت‌ها، تأمین خدمات و زنجیره‌های تولید می‌تواند منجر به بهره‌کشی کارگران شود. فیفا ملزم است بالاترین استانداردهای کار بین‌المللی را رعایت کند.

تملک زمین و اسکان: پروژه‌های عمرانی ممکن است با جابه‌جایی اجباری یا مصادره املاک همراه باشد. فیفا تأکید دارد که این فرایندها باید با رعایت حقوق انسانی انجام شود.

تبعیض و برابری جنسیتی: فیفا هر نوع تبعیض بر پایه نژاد، جنسیت، دین، گرایش جنسی، ناتوانی یا عقیده سیاسی را ممنوع می‌داند و بر برابری جنسیتی و مقابله با آزار جنسی تأکید دارد.

امنیت و آزادی‌های فردی: تدابیر امنیتی در مسابقات باید متناسب و مطابق با استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر باشد.

حقوق بازیکنان: فیفا از حق بازیکنان برای دریافت منصفانه دستمزد، سلامت شغلی، و محافظت در برابر استثمار کودکان و قاچاق حمایت می‌کند.

۳. ساختار اجرایی و چهار رکن سیاست حقوق بشری فیفا

فیفا برای اجرای تعهدات خود به حقوق بشر، رویکردی چهارستونه (4 pillar approach) اتخاذ نموده است:

1. تعهد و نهادینه‌سازی: تدوین و ترویج سیاست در بالاترین سطح سازمان، آموزش کارکنان و ادغام اصول حقوق بشر در تمامی روابط کاری.
2. شناسایی و پیشگیری: پایش مستمر خطرات و اجرای اقدامات پیشگیرانه در فرآیندهای میزبانی، انتخاب کشورها و قراردادهای تجاری.
3. حمایت و جبران: تضمین حمایت از مدافعان حقوق بشر و خبرنگاران، و ایجاد سازوکارهای مستقل رسیدگی به شکایات در مسابقات.
4. تعامل و شفافیت: همکاری با ذی‌نفعان از جمله نهادهای مدنی و انتشار گزارش‌های عمومی درباره اقدامات حقوق بشری.

۴. ساختار اجرایی

شورای فیفا مسئول جهت‌گیری استراتژیک در زمینه حقوق بشر است، در حالی که دبیرکل و دپارتمان «پایداری و تنوع» مسئول اجرای روزمره این سیاست ها می‌باشند. همچنین کمیته حکمرانی و نظارت، وظیفه مشاوره و نظارت بر اجرای اصول را برعهده دارد.

چشم انداز آینده

فیفا با پذیرش رسمی اصول راهنمای سازمان ملل متحد در خصوص تجارت و حقوق بشر (UNGPs) و ادغام آن در ساختار نهادی خود، به دنبال آن است که فوتبال صرفاً یک ورزش جهانی نباشد، بلکه به عنوان ابزاری قدرتمند برای تقویت کرامت انسانی، عدالت اجتماعی و توسعه پایدار عمل نماید.

در نهایت، موفقیت این سیاست به استمرار تعهد و اثربخشی چهارچوب چهار ستونه (4 pillar approach) در عمل بستگی دارد. با توجه به دامنه وسیع نفوذ فیفا و حوزه‌های پرخطر (مانند پروژه‌های زیرساختی بزرگ و زنجیره‌های تأمین)، نظارت مستمر، شناسایی شفاف ریسک‌ها، و تضمین دسترسی به سازوکارهای مستقل جبران خسارت، برای تحقق کامل این اهداف ضروری است.